Kamu gücü (yargı, idare vb.) işlemleri nedeniyle Anayasa ve AİHS kapsamındaki temel haklarınızın ihlal edildiğini düşünüyorsanız; bu ihlalin tespiti ve giderilmesi için başvurabileceğiniz en üst anayasal denetim yoludur. 

1) AYM’nin Rolü ve Başvuru Şartları 

İkincillik İlkesi 

AYM, bir “süper temyiz” mahkemesi değildir. Dosyanızı yeniden esastan inceleyip delil takdiri yapmaz.  

Olağan kanun yolları (İstinaf, Temyiz vb.) tamamen tüketilmeden AYM’ye gidilemez. 

Eğer ihlale neden olan işleme karşı başvurulacak bir iç hukuk yolu yoksa, ihlal öğrenildiği an başvuru süreci başlar. 

Başvuru Süresi ve Hesaplama  

AYM başvurularında en büyük hak kayıpları süre aşımı nedeniyle yaşanmaktadır. 

Süre, nihai kararın tebliği veya öğrenildiği tarihten itibaren 30 GÜNDÜR. 

“30 Gün” ≠ “1 Ay”: AYM bu konuda çok katıdır. Süre takvim günü üzerinden hesaplanır. 

Son gün hafta sonuna veya resmî tatile denk gelirse, süre takip eden ilk mesai günü bitimine kadar uzar. 

⚠️ UYAP ve “Öğrenme” Tuzağı: AYM, kararın fiziksel tebliğini beklemeyebilir. Eğer avukatınız veya siz UYAP üzerinden dosya içeriğini okumuşsanız, sistemdeki “okuma” kaydı sürenin başladığı an kabul edilebilir.  

2)Haklı Mazeret Durumu 

Eğer 30 günlük süreyi elinizde olmayan haklı ve ağır bir engel (ağır hastalık, doğal afet, kısıtlama vb.) nedeniyle kaçırdıysanız: 

• Ek Süre: Mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren 15 GÜN içinde başvuru yapılmalıdır. 

• Şart: Mazeretin varlığı somut ve resmi belgelerle (örn: tam teşekküllü hastane raporu) kanıtlanmak zorundadır. AYM, mazeretleri çok dar yorumlar; bu nedenle “yoğun iş temposu” veya “şehir dışındaydım” gibi gerekçeleri kabul etmez. 

3)Bireysel Başvuru Süreci 

a)Başvuru Süresi ve Zaman Yönetimi 

Bireysel başvuruda en kritik eşik 30 günlük hak düşürücü süredir. Bu süre; nihai kararın tebliğ edildiği veya öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Süre hesaplanırken tebliğ günü sayılmaz, takip eden günden itibaren takvim günleri baz alınır. Bu süre kesin olup, mazeretsiz aşılması durumunda başvurunuz doğrudan reddedilir. Dayanağını 6216 Sayılı Kanun’un 47/5 maddesinden alan bu kural, AYM içtihatlarıyla oldukça katı bir şekilde uygulanmaktadır. 

b)Başvuru Nereden ve Nasıl Yapılır? 

Başvurular doğrudan Anayasa Mahkemesi’ne yapılabileceği gibi; herhangi bir yerel mahkeme, ceza infaz kurumu müdürlükleri veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla da gönderilebilir. Önemli bir yenilik olarak; 1 Ekim 2025 tarihinden itibaren avukatlar için UYAP Avukat Portalı üzerinden elektronik başvuru imkânı getirilmiştir. Bu dijitalleşme hamlesi, başvuru sürecini hızlandırmakta ve fiziksel dosya gönderim zahmetini ortadan kaldırmaktadır. 

c)Başvuru Formu ve İçerik Gereklilikleri 

Başvuru, mahkemenin resmi internet sitesinde yayımlanan Bireysel Başvuru Formu kullanılarak yapılmalıdır. Formun içinde; olayların kronolojik özeti, hangi anayasal hakkın ihlal edildiği, tüketilen iç hukuk yollarının dökümü ve destekleyici deliller yer almalıdır. Ayrıca başvuru harcının yatırıldığına dair dekont ve varsa vekâletname mutlaka forma eklenmelidir. Formun eksik doldurulması veya imzasız olması, başvurunun idari yönden reddine sebep olabilir. 

d)Başvuru Harcı ve Adli Yardım 

2026 yılı itibarıyla Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru harcı 6.024,10 TL olarak belirlenmiştir. Bu tutar, Adalet Bakanlığı’nın yıllık harç tarifesine göre güncellenmektedir. Eğer başvurucunun bu harcı ödeme gücü yoksa, ekonomik durumunu belgeleyen evraklarla birlikte mahkemeden “adli yardım” talep edebilir. Talebin kabulü halinde başvurucu harçtan muaf tutulabilir veya ödeme ertelenebilir. 

e)Başvuru Takibi 

Başvuru yapıldıktan sonra dosyanın akıbetini manuel olarak takip etmenize gerek kalmaz. Sürecin hangi aşamada olduğunu (ön inceleme, kabul edilebilirlik veya esas incelemesi), e-Devlet üzerinden “Bireysel Başvuru Sorgulama” hizmetini kullanarak anlık olarak izleyebilirsiniz. Ayrıca UYAP sistemi üzerinden de dosyadaki gelişmelerden haberdar olmanız mümkündür. 

4)Bireysel Başvurunun İnceleme ve Karar Aşamaları 

1. a) Ön inceleme/kabul edilebilirlik

AYM, önce kabul edilebilirlik şartlarına bakar: 30 gün içinde olma, olağan yolların tüketilmesi, başvurucunun mağdur olması, konu bakımından yetki, “açıkça dayanaktan yoksun” olmama ve “önemli zarar” ölçütü vb. 

1. b) Esas inceleme

Kabul edilebilir bulunan başvurularda, AYM Bölümleri dosya üzerinden esas inceleme yapar; gerekirse duruşma da yapılabilir. Adalet Bakanlığı’ndan görüş de istenebilir. 

1. c) Geçici tedbir (hayati risk vb.)

Yaşama ya da fiziksel bütünlüğe yönelik ciddi tehlike varsa AYM tedbir kararı verebilir (ör. sınır dışı edilme eşiği, ağır sağlık riski). Tedbir verilirse, AYM esas hakkında 6 ay içinde karar verir; aksi halde tedbir kendiliğinden kalkar. 

5) AYM kararından sonra ne olur? 

a)Başvurunun Reddedilmesi (İhlal Yok / Kabul Edilemezlik) 

• Kabul Edilemezlik: Başvuru daha en başında usul şartlarını (süre, yetki, iç hukuk yollarının tüketilmesi vb.) taşımıyorsa esasa girilmeden reddedilir. 

• İhlal Yok Kararı: Mahkeme dosyayı esastan incelemiş ancak kamu gücü işleminde herhangi bir anayasal hak ihlali saptamamışsa bu kararı verir. Bu durumda yerel mahkeme kararı veya idari işlem geçerliliğini korur. 

1. b) İhlalin Tespiti ve Giderilmesi (İhlal Kararı)

Mahkeme bir hak ihlali saptarsa, sadece “ihlal vardır” demekle yetinmez; bu ihlalin ve sonuçlarının nasıl ortadan kaldırılacağını da hüküm altına alır: 

• Yeniden Yargılama (En Etkili Yol): Eğer ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, AYM dosyayı ilgili mahkemeye geri gönderir. Bu durumda ilgili mahkeme, yargılamanın yenilenmesi işlemlerini başlatarak AYM’nin tespit ettiği ihlali gidermekle yükümlüdür. 

• Tazminat: Yeniden yargılama yapılmasında hukuki bir yarar kalmamışsa veya ihlal başka yollarla giderilemiyorsa, başvurucu lehine makul bir tazminata hükmedilebilir. 

• Dava Yolu Gösterilmesi: Bazı durumlarda AYM, ihlalin giderilmesi için başvurucunun genel mahkemelerde tazminat davası açması gerektiğine işaret edebilir. 

6) Kimler başvurabilir? 

Türk vatandaşı gerçek kişiler  ve özel hukuk tüzel kişileri (yalnız tüzel kişiliğe ait hakları için) Anayasa Mahkemesine güncel ve kişisel bir hakkının doğrudan etkilendiğini göstererek başvuruda bulunabilir. Yalnız Türk vatandaşlarına tanınmış haklar bakımından yabancılar başvuramaz. Ayrıca Belediyeler, üniversiteler veya devlet kurumları gibi kamu gücünü temsil eden tüzel kişiler bireysel başvuru yoluna gidemezler. 

7) Sıkça Sorulan Sorular 

S1: Başvuru, infazı/yürütmeyi otomatik durdurur mu? 
Hayır. Bireysel başvuru kural olarak icrayı/infazı durdurmaz. Ancak yaşam veya fiziksel bütünlüğe ciddi tehlike varsa AYM tedbir verebilir.  

S2: 30 günlük süreyi kaçırdım, ne yapabilirim? 
Haklı mazeret (ör. ağır hastalık, mücbir sebep) varsa mazeret kalkınca 15 gün içinde belgeleyerek başvurabilirsin. Mazeretin kabulü AYM’nin takdirindedir.  

S3: Başvuruyu nasıl takip ederim? 
e-Devlet “Bireysel Başvuru Sorgulama” üzerinden dosyanın aşamalarını görebilirsin.  

S4: Avukat şart mı? 
Zorunlu değil; ama başvurular usul ve gerekçe bakımından titizlik ister. Avukatla başvurularda artık UYAP Avukat Portalı üzerinden e-başvuru yapılabiliyor.  

S5: Başvuru formunda en sık hata nedir? 
Süreyi kaçırma, olağan yolları tüketmemiş olmak, ihlal iddiasını belgesiz bırakmak ve “hangi hak, hangi nedenle” sorusuna somut yanıt vermemek.